قرن ، از عصر عظمتش در ايام شارل پنجم تا زمان ذلت و خوارىاش در عصر كارلوس دوم ، سر در سراشيب سقوط و انحلال نهد » . * * * ازاين‌رو همت بر آن گماشتم كه منابع و اسناد متعلق به اين مرحلهء غامض و تيره تاريخ ملت اندلسى - مرحلهء انحلال و نابودى - را و از هر جا كه ميسر است چه قشتالى و چه غربى گرد آورم و پندارم كه در اين راه هيچ كوششى را فرونگذاشته‌ام و در تاريخ مملكت غرناطه يا تاريخ موريسكيها به آثار و اسناد مهمى دست يافته‌ام . در خلال سفرهاى متوالى كه تا به امروز به شبه‌جزيرهء اسپانيا رفته‌ام جايى را كه در خور تحقيق و تفحص باشد ناگشته رها نكرده‌ام و هيچ سند و مدركى قابل اعتماد را اعم از خطى و چاپى ناديده ، نگذاشته‌ام . اوقات بسيارى را به كندوكاو در مجموعه‌هاى مخطوط عربى كتابخانه‌هاى ملى مادريد و آكادمى تاريخ واسكوريال و غرناطه سپرى ساخته‌ام و به دنبال يافتن اسناد و معاهده نامه‌ها و قراردادهاى مخطوط اندلسى و مغربى و آنچه مربوط به باشندگان ( مدجنون ) و مستعربين بوده است و نيز اسناد مخطوط قشتالى تلاشها كرده‌ام تا به آنها در آرشيوهاى تاريخى مادريد يا اسكوريال يا در شنت‌منكش sacnamiS يا آرشيوهاى تاج در آراگون و برشلونه يا آرشيوهاى مملكت بلنسيه يا شهردارى غرناطه و كليساى بزرگ سرقسطه و شهردارى بنبلونه و يا آرشيوها و بايگانيهاى خصوصى ، دست يافته‌ام . نتيجهء اين تلاشها به دست آوردن مجموعه‌اى بزرگ و غنى از اسناد و مداركى است كه بر اين مرحله از تاريخ پر حوادث ملت اندلس پرتو مىافكند و زواياى تاريك آن را روشن مىسازد و ما را به بسيارى از حقايق آشنا مىكند . دست يافتن به آرشيو عمومى اسپانيا در شنت‌منكش مرا در اين راه كمك بسيار كرد . شتت‌منكش قلعهء اندلسى قديمى است در جنوب غربى بلدوليد dilodallaV و در ده كيلومترى آن . اين قلعه از قرن شانزدهم محل بايگانى سلطنتى اسپانيا بوده است و تا به امروز بسيارى اسناد مخطوط مشهور را در درون خود حفظ كرده است . اسناد اين بايگانى نفيسترين اسناد تاريخى و سياسى و قضائى است . از جمله شمارى اسناد اندلسى و مغربى منحصر به